Blok mieszkalny – potoczna nazwa wielokondygnacyjnego budynku mieszkalnego wielorodzinnego, wyróżniającego się wybitnie prostą formą.
Określenie swój sens pejoratywny uzyskało w okresie PRL, gdzie budynki wielorodzinne miały zaspokoić wyłącznie podstawowe potrzeby mieszkańca, pomijając wszystkie elementy uznane za zbytek.
edytuj Idea Le Corbusiera
Budowę bloków mieszkaniowych zainicjowała urbanistyka modernistyczna wspierana prze idee funkcjonalizmu i socrealizmu. Ojcem blokowisk jest Le Corbusier – francuski socjalista, architekt, urbanista, rzeźbiarz i malarz. Mimo że idee użyteczności i prefabrykacji głoszono już przed nim, to jednak nie na taką skalę i nie z takim uporem. Le Corbusier, chcąc zapewnić ubogim robotnikom godziwe miejsce do życia, wśród zieleni, światła słonecznego i porządku – stworzył, na wzór samowystarczalnych transatlantyków, "maszyny do mieszkania". Miasta w jego wizji miały być ogrodami, wśród których na słupach (żeby nie zakłócać przepływu powietrza) wznosiłyby się ogromne bloki z ogrodami na dachach.
Le Corbusier planował wybudowanie całych miast opartych na architekturze użytkowej blokowisk ("maszyn do mieszkania"). Chciał wyburzyć i od nowa zbudować centrum Paryża. Ku jego niezadowoleniu wybudowano jednak tylko jeden blok – na zamówienie francuskiego rządu w Marsylii.
Jednostka marsylska (Unité d'Habitation) – jak nazywano pierwszy blok wg planów Le Corbusiera – wybudowana w 1952, miała 23 rodzaje mieszkań od jednopokojowych po wielkie, dwupoziomowe. W chwili oddania był to największy budynek świata, na 8 piętrze zlokalizowano dwukondygnacyjną ulicę handlową. Na dachu jest m.in. basen, plac zabaw dla dzieci, solarium i klub.
edytuj Praktyczne wdrożenia
Koncepcje Le Corbusiera trafiły na szczególnie podatny grunt w obozie komunistycznym. Potrzeba nowych mieszkań stale rosła, a socreal był bardzo drogi. Wielka płyta i mrówkowce wydawały się być rozwiązaniem idealnym. Powstające blokowiska nie miały jednak wiele wspólnego z jednostką marsylką – mieszkania były małe i niefunkcjonalne, a o wspólnych klubach, miejscach spotkań, salach gimnastycznych i ogrodach na dachach nie było mowy. Zamiast się integrować, mieszkańcy domów z wielkiej płyty się alienowali.
W Polsce powstanie charakterystycznych, podobnych do siebie bloków mieszkalnych datuje się na lata 60., 70. i 80. XX wieku. Wówczas osiedla bloków przez lokalne władze traktowane były jako wizytówka nowoczesności. Bloki mieszkaniowe powstawały więc nie tylko w dużych miastach, gdzie ich obecność wydawała się uzasadniona, ale i w małych miasteczkach, a nawet wsiach burząc ład kompozycyjny okolicy.
Budowano więc budynki wielopiętrowe i wieloklatkowe, wykonywane zazwyczaj w technice wielkiej płyty. Bloki stawiano w zespołach (osiedlach), czyli większych grupach i zwykle występujących w zabudowie rzędowej lub w swobodnej kompozycji budynków wolno stojących – taki typ zabudowy określany jest jako wielki zespół mieszkaniowy a potocznie blokowiskiem.
Wielkości mieszkań określały normy powierzchniowe, które uważane są dziś jako nie spełniające wymogów funkcjonalnego i swobodnego stylu życia, ponadto w mieszkaniach często zamieszkiwało i mieszka nadal, zbyt wiele osób jak na jeden lokal. Drugim aspektem jest wielka płyta, która nie sprawdziła się pod względem technicznym i ekonomicznym – nie zapewniała dobrej izolacji, nie była tania w produkcji, a przede wszystkim w transporcie. Blokowiska z powodu słabej jakości jak i standardów wykończenia szybko zaczęły popadać w ruinę.
Zgromadzenie dużej liczby ludzi na niewielkim terenie, uniformizacja otoczenia, brak wspólnych miejsc odpoczynku i rozrywki itp. spowodowały, że blokowiska sprzyjają anonimowości, wykształciły się w nich też nowe zjawiska kulturowe i społeczne, między innymi tzw. blokersi.
edytuj Źródła
- "Awangarda dla mas" Elżbiety Wieteskiej ("Wiedza i Życie").
